Mevsimsel saç dökülmesi: normal mi, endişe verici mi?

Her gün saç dökülmesi normal mi?

Evet. Her saç teli birkaç yıl boyunca uzar (anajen evre), ardından dökülmeden önce yaklaşık üç ay dinlenir (telojen evre); sonra aynı saç kökünde (folikülde) yeni bir saç teli oluşur. Herhangi bir anda saçların yaklaşık onda dokuzu uzama evresindedir.

Günde 50 ila 100 saç telinin dökülmesinin normal olduğu sık söylenir. Bu kesin bir sınır değil, yaklaşık bir değerdir: sayma yöntemine bağlıdır ve bazı uzmanlar bu rakamı yüksek bile bulur.

Mevsimsel saç dökülmesi gerçekten var mı?

Evet, ölçülmüş de. İngiltere'de sağlıklı on dört erkek on sekiz ay boyunca izlendi. Uzama evresindeki saçların oranı martta %90'ın üzerine çıkarak zirve yaptı, eylülde ise en düşük düzeye indi. Dökülme ağustos ve eylülde en yüksek noktasına ulaştı: günde yaklaşık 60 saç teli, yani bir önceki kışın iki katından fazla.

Zürih'te bir çalışma, altı yıl boyunca saç dökülmesi şikâyetiyle başvuran 823 sağlıklı kadını inceledi. Dinlenme evresindeki saçların oranı yazın en yüksekti; ilkbaharda daha hafif ikinci bir zirve vardı; kış sonunda ise en düşük düzeydeydi. Dinlenme evresindeki bir saç sonraki haftalarda ya da aylarda dökülür: yaz sonunda ve sonbaharda tarakta daha çok saç görülmesi bundandır.

Nedeni tam olarak bilinmiyor. En sık öne sürülen açıklama yaz güneşidir. Bu çalışmalar eski ve küçük ölçekli, ama başka çalışmalar da aynı yönü gösteriyor.

Telojen effluvium: dökülme hızlandığında

Bazen vücudun yaşadığı bir sarsıntı, birçok saç telini aynı anda dinlenme evresine geçirir. Bu saçlar genellikle iki-üç ay sonra, bazen biraz daha geç, birlikte dökülür: buna telojen effluvium denir. Bu gecikme nedeniyle, dökülme başladığında sebep çoğu zaman unutulmuştur ve aradaki bağlantı nadiren kurulur.

En bilinen tetikleyiciler:

• Yüksek ateş, ağır bir enfeksiyon ya da bir ameliyat. Çalışmalarda COVID-19'dan sonra dökülme ortalama yaklaşık iki ay sonra başlıyordu.
• Doğum: dökülme çoğu zaman ikinci ay civarında başlar ve dördüncü ay civarında zirveye ulaşır.
• Sıkı bir diyet ya da belirgin kilo kaybı.
• Ağır stres: yas, ayrılık, iş kaybı, bir yakının hastalığı.
• Bazı ilaçlar ya da doğum kontrol hapının bırakılması.
• Bir tiroid bozukluğu ya da demir eksikliği; ancak demir eksikliğiyle bağlantı hâlâ tartışmalıdır.

Telojen effluvium kel bölge bırakmaz. Neden ortadan kalktığında dökülme genellikle iki ila altı ay içinde durur; saç hacmi daha yavaş, çoğu zaman altı ila dokuz ayda geri gelir. Buna karşılık neden sürerse dökülme de devam edebilir.

Hangi belirtiler doktora danışmayı gerektirir?

Sağlıklı bir kişide, belirli bir olaydan birkaç ay sonra başlayan yaygın bir dökülme çoğu zaman yalnızca bir açıklama gerektirir. Buna karşılık şu durumlarda tıbbi görüş almak yararlıdır:

• saçsız bölgeler (yamalar) ortaya çıkıyorsa;
• dökülme altı aydan uzun sürüyorsa: buna kronik telojen effluvium denir ve bazen başlangıç evresindeki bir androgenetik alopesiyi gizler;
• saç ayrımınız genişliyor ya da at kuyruğunuz inceliyorsa: bu daha çok androgenetik alopesiyi düşündürür;
• saç derisi kızarık, pul pul, kaşıntılıysa, yanıyor ya da ağrıyorsa;
• kaşlar, kirpikler ya da vücut kılları da dökülüyorsa;
• dökülmeye başka belirtiler eşlik ediyorsa: olağandışı yorgunluk, kilo değişikliği, düzensiz adet, akne ya da yeni kıllanma;
• ya da yalnızca bu dökülme sizi endişelendiriyorsa.

Muayenede neye bakarım?

Önce dökülmenin öyküsünü dinlerim: ne zamandan beri, ne hızla, önceki aylarda neler yaşandı, kullanılan ilaçlar, beslenme, ailede saç dökülmesi olup olmadığı.

Ardından muayene ederim. Çekme testinde yaklaşık elli tellik bir tutamı kavrar ve hafifçe çekerim: tellerin onda birinden fazlası gelirse dökülme aktiftir. Saç derisini ışıklı bir büyüteçle (dermatoskop) yakından incelerim; bu, telojen effluviumu androgenetik alopesiden ayırmaya yardımcı olur. Standart fotoğraflar ise takip için referans olur.

Kan tahlili rutin değildir. Öykü ya da muayene bir nedene işaret ettiğinde veya dökülme uzadığında öneririm: örneğin demir depolarını (ferritin) ya da tiroidi kontrol etmek için.

Fayda etmeyen, hatta sorun yaratabilen şeyler

"Saç için" takviyeler. Kanıtlanmış bir eksiklik yoksa, saçı yeniden çıkardığını gösteren sağlam bir çalışma yoktur. Bazı besin öğeleri yüksek dozda zarar bile verebilir: fazla A vitamini ya da selenyum tek başına saç dökülmesine yol açabilir.

Biyotin (B7 vitamini). Normal beslenen birinde gerçek eksiklik nadirdir ve eksiklik yokken bir faydası gösterilmemiştir. Oysa birçok saç takviyesi yüksek doz biyotin içerir ve biyotin, tiroid testleri dahil bazı kan tahlillerinin sonuçlarını yanlış yüksek ya da yanlış düşük çıkarabilir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), özellikle kalp krizi tanısında kullanılan troponin testi konusunda 2017'de bir uyarı yayımladı ve 2019'da yeniledi. Biyotin kullanıyorsanız, her kan tahlilinden önce bunu belirtin.

Demir eksikliği doğrulanırsa onu tedavi ederim: saç üzerindeki doğrudan etkisi tartışmalı olsa da sağlığınız için yerindedir. Bunun dışında, akut telojen effluviumun sona ermesini hızlandırdığı gösterilmiş bir tedavi yoktur: öncelik, nedeni bulmak, mümkünse ortadan kaldırmak ve sonra zamana bırakmaktır.

Peki PRP?

Muayenehanede saç derisine PRP'yi (trombositten zengin plazma), saç kökleri hâlâ mevcutken androgenetik alopeside destekleyici bir tedavi olarak öneriyorum. Mevsimsel dökülmede ya da kendiliğinden geçen geçici bir telojen effluviumda yeri yoktur. Muayene, dökülmenin ardında bir androgenetik alopesi olduğunu ortaya koyarsa seçenekleri birlikte konuşuruz; erkeklerdeki tedaviler erkek tipi kellik yazısında anlatılıyor. Çoğu zaman açıklamak ve izlemek yeterlidir.