Erkek tipi saç dökülmesi: tanı, tedaviler ve kanıtlar

Saçlı deride neler oluyor?

Yaygın kellik, tıbbi adıyla androgenetik alopesi, Avrupa kökenli erkeklerin %80'ine kadarını etkiler. Genlere ve dihidrotestosterona (DHT) bağlıdır; DHT, 5-alfa redüktaz adlı bir enzimin testosterondan ürettiği bir hormondur.

Yatkın erkeklerde DHT, saçın büyüme evresini kısaltır: döngüden döngüye kıl kökü (folikül) küçülür (buna minyatürleşme denir) ve saç, ayva tüyü gibi incelir. Hamilton-Norwood ölçeği bu ilerlemeyi yedi evrede tanımlar: önce şakaklar geriler, sonra tepe bölgesi seyrekleşir.

Değerlendirme: gerçekten kellik olduğundan emin olmak

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur: dökülmenin dağılımı, çekme testi, dermatoskop (ışıklı büyüteç), sakal, kaş ve tırnakların incelenmesi. Ayırt edilmesi gerekenler:

• Saçkıran (alopesi areata): hızla ortaya çıkan, yuvarlak ve pürüzsüz alanlar; bazen sakalda da görülür.
• Telojen effluvium: ateşli bir hastalık, ameliyat, diyet ya da ağır bir stresten iki üç ay sonra başlayan ani ve yaygın dökülme.
• Özellikle demir eksikliği ya da bir tiroid hastalığı.
• Bir ilaç ya da testosteron veya anabolik steroid kullanımı.
• Daha nadiren skatrisyel (iz bırakan) alopesi: kızarık, ağrılı ya da parlak bir saçlı deri.

Kan tahlili rutin değildir: Avrupa kılavuzları, muayenenin başka bir nedeni dışlayamadığı durumlara ayırır; bu durumda örneğin ferritin (demir) ve TSH (tiroid) ölçülür.

Losyon ya da köpük olarak minoksidil

İlk basamak bir tedavidir; meta-analizlerde plaseboya üstündür ve Avrupa Dermatoloji Forumu (EDF) tarafından hafif ve orta evreler için önerilir: kuru saçlı deriye günde iki kez 1 ml %2 ya da %5 solüsyon (erkekte %5 önerilir) veya yarım kapak %5 köpük.

Etkisi üç ila altı ayda ortaya çıkar. İlk haftalarda dökülme artabilir: dinlenme evresindeki saçlar yeniden büyüme evresine geçer, tedaviyi bırakmamak gerekir. Tedavi bırakılınca dökülme yaklaşık üç ay sonra yeniden başlar. Yan etkiler çoğunlukla yereldir: kaşıntı, kızarıklık, egzama, bazen yüzde kıllanma; ürünü yatmadan en az iki saat önce uygulamak bu riski azaltır.

Finasterid: etkili ama güvenliği tartışmalı

Tip 2 5-alfa redüktazı engeller ve DHT'yi yaklaşık üçte iki oranında düşürür. EDF'nin 2018'de önerdiği günde 1 mg dozda, plaseboya göre dökülmeyi yavaşlatır ve saç sayısını artırır; dökülme üzerindeki etki altıncı ayda, yeniden çıkma ise birinci yılda değerlendirilir.

En bilinen yan etkileri cinseldir: cinsel istekte azalma, ereksiyon ya da boşalma sorunları; çalışmalarda erkeklerin yaklaşık %2 ila 6'sında görülür. Tedavi bırakıldıktan sonra süren sorunlar bildirilmiştir; ilaçla bağlantısı tartışmalıdır. Hamile olan ya da hamile kalabilecek bir kadın tabletlere dokunmamalıdır.

Mayıs 2025'te Avrupa farmakovijilans (ilaç güvenliği) komitesi PRAC, intihar düşüncelerinin finasterid 1 mg ve 5 mg tabletlerin bir yan etkisi olduğunu doğruladı; sıklığı bilinmiyor. Komiteye göre onaylı endikasyonlarda faydalar, bazı önlemler koşuluyla, risklerden hâlâ fazladır: ruh hâlinde değişiklik olursa finasterid 1 mg'ı bırakıp doktora başvurmak, cinsel bir sorunda doktora danışmak ve kutulara bir hasta kartı eklemek. Oy çokluğuyla kabul edilen bu karar Ağustos 2025'ten beri kesindir.

Belçika, Fransa gibi, farklı görüş bildirdi. 1 mg'lık tablet Belçika'da hiç onaylanmadı: onay dışı (endikasyon dışı) olarak, eczanede hazırlanan majistral bir ilaç şeklinde reçete edilir. Belçika ilaç ajansı (AFMPS) ve Belçika Farmakoterapötik Bilgi Merkezi'ne (CBIP) göre, kellikte riskleri faydalarıyla dengelenmiyor. Belçika'da 2025'ten beri bulunan sprey finasterid için PRAC, intihar düşünceleriyle bir bağlantıya dair kanıt bulmadı. Ancak bu sprey kısmen kana geçer: hamile kadınlar ve çocuklar, tedavi edilen saçlı deriyle her türlü temastan kaçınmalıdır.

Bu yüzden finasterid konusunu yalnızca duruma göre, ayrıntılı bir görüşmeden sonra açıyorum. Mevcut depresyon ya da cinsel işlev bozukluğu varsa finasterid kullanılmamalıdır (kontrendikedir).

Düşük doz tablet minoksidil

Yüksek tansiyon için geliştirilen tablet minoksidil, saç dökülmesinde onay dışı olarak, düşük dozda (erkekte çoğunlukla günde 1,25 ila 5 mg) kullanılır. Veriler farklı sonuçlar veriyor: bir ağ meta-analizi onu altıncı ayda en etkili seçenekler arasında sayıyor; dört karşılaştırmalı çalışmayı (279 hasta) içeren bir başka meta-analiz ise losyonla yoğunluk açısından fark bulmuyor.

Losyona göre daha sık olarak saçlı deri dışındaki bölgelerde kıllanmaya yol açar (yaklaşık dört hastadan birinde). Başlangıçta geçici dökülme ve ayak bileklerinde şişme olabilir; kalp çevresinde sıvı birikmesi nadirdir. Kontrendikasyonlar: kalp zarı (perikard) hastalığı, kontrol altında olmayan yüksek tansiyon. Tansiyonunuzu ve nabzınızı kontrol ediyorum.

Dutasterid

Günde 0,5 mg dutasterid, altıncı ayda saç sayısını finasteridden biraz daha fazla artırır. Ancak Belçika'da, Avrupa Birliği'nde olduğu gibi, yalnızca iyi huylu prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi) için onaylıdır: kellikte kullanımı onay dışıdır ve EDF onu ancak bir yıllık finasterid başarısızlığından sonra düşünür. Cinsel yan etkileri benzerdir; intihar düşünceleriyle bir bağlantı kurulamadı, ancak önlem olarak bir uyarı eklendi.

PRP: faydası sınırlı bir tamamlayıcı

Saçlı deriye kendi kanınızdan elde edilen bir trombosit konsantresi enjekte edilir. Protokoller çok farklıdır ve EDF 2018'de ne lehte ne aleyhte bir öneride bulundu. Dokuz randomize çalışmayı (238 hasta) içeren bir meta-analiz, üçüncü ve altıncı aylarda plaseboya göre yoğunluk artışı gösteriyor, ancak saç sayısı ve kalınlığı üzerinde belirgin bir etki göstermiyor: fayda sınırlıdır. Olası bir tamamlayıcıdır, ilaç tedavisinin yerini tutmaz.

Peki saç ekimi?

Saç ekimi, ense bölgesindeki DHT'ye pek duyarlı olmayan kıl köklerini seyrek bölgelere taşır, ancak kalan saçlardaki ilerlemeyi durdurmaz. Bu, muayenehanede uygulamadığım farklı bir yaklaşımdır: bunu birlikte konuşabiliriz.

Etkiyi değerlendirmek: standart fotoğraflar

Ayna yanıltır: başlangıçta, altıncı ayda ve birinci yılda standart fotoğraflar çekiyorum (aynı ışık, aynı açılar). EDF'ye göre saç büyümesini değerlendirmenin en güvenilir yöntemi budur. Dökülmeyi durdurmak bile bir sonuçtur; kısmi yeniden çıkma mümkündür, ama asla garanti edilemez.